Uprawa pszenicy ozimej jest opłacalna na glebach klas I-IIIb o pH 6,0-6,8, szczególnie po dobrym przedplonie, na przykład rzepaku lub roślin strączkowych. Siew przeprowadza się od 15 września do 10 października, w zależności od regionu, wysiewając od 140 do 230 kg nasion na hektar. Nawożenie jesienne obejmuje 90-110 kg P2O5/ha oraz 125-145 kg K2O/ha, natomiast wiosną stosuje się 120-160 kg N/ha podzielone na 2-3 dawki. Integrowana ochrona roślin przed septoriozą, fuzariozą kłosów i mszycami pozwala osiągnąć średni plon rzędu 5-6 t/ha. Jednak przy intensywnej agrotechnice i zastosowaniu odmian hybrydowych, plon może przekroczyć 10 t/ha.
Jakie są optymalne warunki glebowe dla uprawy pszenicy ozimej w Polsce?
Pszenica ozima najlepiej rozwija się na glebach o wysokiej jakości, należących do klas bonitacyjnych I-IIIb, które zaliczają się do kompleksu pszennego bardzo dobrego oraz dobrego.Optymalny odczyn gleby powinien mieścić się w granicach pH 6,0-6,8. Gdy pH spada poniżej 5,5, niezbędne jest wapnowanie, w przeciwnym razie plony mogą zmniejszyć się nawet o 22% w porównaniu do warunków idealnych.
Struktura gleby powinna być gruzełkowata i cechować się:
- Dobra retencja wody,
- Obfitość niezbędnych składników odżywczych,
- Odpowiedni odczyn gleby.
Pszenicę ozimą da się uprawiać także na glebach klasy IV (kompleks żytni dobry), jednak w takich przypadkach szczególnie ważna jest staranna troska o prawidłowy odczyn oraz właściwą uprawę roli. Nie można zapominać o sprawnym odprowadzaniu wody, ponieważ rośliny nie tolerują zastojów ani długotrwałego zalania. Przed przystąpieniem do siewu warto przeprowadzić analizę chemiczną gleby, by precyzyjnie dopasować nawożenie do realnych potrzeb uprawy.
| Kategoria | Najważniejsze informacje |
|---|---|
| Optymalne warunki glebowe | Gleby klasy I-IIIb, pH 6,0-6,8; wapnowanie przy pH poniżej 5,5; dobra retencja wody; odpowiednie składniki odżywcze; odprowadzanie wody |
| Najlepszy przedplon | Rzepak ozimy, rośliny strączkowe, wczesne i średnio wczesne ziemniaki; unikać buraków cukrowych, kukurydzy na ziarno oraz monokultury |
| Przygotowanie stanowiska | Podorywka lub kultywatorowanie 8-12 cm; orka siewna 20-25 cm na 10 dni przed siewem; doprawienie agregatem; nawożenie fosforowo-potasowe 90-110 kg P₂O₅/ha i 125-145 kg K₂O/ha; wapnowanie na 6,0-6,5 pH |
| Wybór odmiany | Odmiany z listy COBORU; m.in. SOVA (klasa A, 103% wzorca), SU Hyreal F1 (klasa B, plon do 14,3 t/ha); uwzględniać klasę jakości, odporność na mrozy, choroby, skłonność do wylegania |
| Siew | Termin zależny od regionu (15 września, 10 października); głębokość 3-5 cm; dawka nasion 140-200 kg/ha (odmiany hybrydowe 110-140 kg/ha); regulacja siewnika; wałowanie po siewie |
| Norma wysiewu | Zależna od zdolności krzewienia odmiany, masy tysiąca ziaren, terminu siewu, jakości gleby; np. 100-140 kg/ha dla intensywnego krzewienia, 180-230 kg/ha dla słabego krzewienia |
| Nawożenie | Fosforowo-potasowe jesienią (90-110 kg P₂O₅/ha, 125-145 kg K₂O/ha); azot w 2-3 dawkach wiosną (120-160 kg N/ha); mikroelementy dolistnie (mangan, miedź, bor) |
| Jesienne herbicydy | Stosować po siewie lub podczas wschodów; flufenacet, pendimetalina, prosulfokarb dla chwastów jednoliściennych; diflufenikan, florasulam, metsulfuron metylowy dla dwuliściennych; opryski w fazie 1-3 liści |
| Ocena przezimowania | Po mrozach w lutym/marcu; odporność do -21°C; optymalna obsada 90-150 roślin/m² na glebach żyznych; uszkodzenia liści i korzeni ocenić; poniżej 90 roślin/m², rekomendowany siew jary |
| Integrowana ochrona | Płodozmian, wybór odpornych odmian, monitoring plantacji; stosowanie fungicydów i insektycydów tylko przy przekroczeniu progów; mechaniczne usuwanie resztek; biologiczne metody uzupełniające; prawidłowe nawożenie azotem |
| Najczęstsze choroby i szkodniki | Septorioza paskowana, fuzarioza kłosów, mączniak prawdziwy, rdze, łamliwość źdźbła; szkodniki: skrzypionki, mszyce, ploniarki, pryszczarek, larwy drutowców |
| Średni i wysoki plon | Średni plon 5,0-5,8 t/ha; intensywne gospodarstwa >9 t/ha; do 10 t/ha wymaga odmian hybrydowych, nawożenia 150-170 kg N/ha, kompleksowej ochrony oraz kontroli wylegania |
Jaki jest najlepszy przedplon dla pszenicy ozimej?
Najlepszymi przedplonami dla pszenicy ozimej są rzepak ozimy oraz rośliny strączkowe, takie jak groch jadalny, bobik czy łubin. Wcześnie zwalniają pole, pozostawiając po sobie cenne resztki pożniwne, a jednocześnie skutecznie ograniczają zachwaszczenie.
Równie dobrym wyborem okazują się wczesne i średnio wczesne ziemniaki, o ile uprawiane są na oborniku i zbierane najpóźniej do połowy września. Dzięki temu nie opóźniają kolejnych prac polowych.
Natomiast buraki cukrowe czy kukurydza na ziarno sprawdzają się słabo jako przedplony, ponieważ oddają pole dopiero późno, co utrudnia terminowe przygotowanie gleby i wysiew nasion. Pszenica siana po sobie lub po innych zbożach daje plon niższy o około 20-25% w porównaniu do uprawy po roślinach niezborowych.
Dlatego warto unikać monokultury, aby nie pogarszać efektywności uprawy. Warto też pamiętać, że odpowiedni przedplon jest kluczowy w integrowanej ochronie roślin. Pomaga ograniczyć presję chorób podstawy źdźbła, mączniaka i septoriozy, które przenoszone są przez resztki po zbiorze zbóż.
Jak przygotować stanowisko przed siewem pszenicy ozimej?
Przygotowanie stanowiska pod pszenicę ozimą rozpoczyna się zaraz po zbiorze przedplonu. W tym celu wykonuje się podorywkę lub kultywatorowanie na głębokość 8-12 cm, co przyspiesza rozkład resztek pożniwnych. Orkę siewną przeprowadza się najpóźniej na 10 dni przed wysiewem, na głębokość 20-25 cm, co pozwala glebie dobrze odleżeć i wyrównać powierzchnię pola.
Tuż przed siewem warto dokładnie doprawić glebę przy pomocy agregatu uprawowego lub włóki, dzięki czemu warstwa siewna zyskuje drobnogruziłkowatą strukturę. Na lżejszych glebach lub w przypadku uprawy bezorkowej często zastępuje się pług grubrem lub bronami talerzowymi.
W trakcie przygotowań nie można pominąć nawożenia fosforowo-potasowego. Zalecane dawki wynoszą:
- 90-110 kg P2O5/ha,
- 125-145 kg K2O/ha,
- Szczególnie jeśli celem jest uzyskanie plonu około 8 t/ha.
Dodatkowo, jeśli stosowanie wapnowania jest wymagane, powinno ono zostać przeprowadzone co najmniej kilka tygodni przed siewem, aby ustabilizować pH gleby na poziomie 6,0-6,5.
Jaką odmianę pszenicy ozimej wybrać do siewu?
Wybierając odmianę pszenicy ozimej, warto bazować przede wszystkim na liście odmian zalecanych (LOZ) opracowanej przez COBORU dla konkretnego regionu. Ma to znaczenie, ponieważ każda odmiana jest testowana pod kątem lokalnych warunków glebowo-klimatycznych.
Na sezon 2025/2026 wśród wyróżnionych odmian znajduje się między innymi SOVA (klasa A), która w doświadczeniach PDO osiągnęła wynik 103% wzorca. Odznacza się bardzo dobrą zimotrwałością i jest rekomendowana w aż 11 województwach.
Godną uwagi propozycją jest także odmiana hybrydowa SU Hyreal F1 (klasa B), która w badaniach COBORU prowadzonych w Śremie, przy wyższym poziomie agrotechniki, osiągnęła plon nawet na poziomie 14,3 t/ha, co plasuje ją w czołówce polskich odmian pod względem wydajności. Sezon 2025/2026 przynosi także nowe odmiany, takie jak Alabama, KWS Jubilum, Maxus oraz RGT Diplom. Każda z nich różni się pod względem profilu jakościowego oraz wymagań agrotechnicznych, co daje szeroki wybór dostosowany do różnych potrzeb.
W trakcie wyboru odmiany warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych aspektów, takich jak:
- Klasa jakościowa (A oznacza odmiany chlebowe, b, paszowe),
- Odporność na niskie temperatury,
- Podatność na choroby grzybowe,
- Skłonność do wylegania.
Należy pamiętać, że odmiany mieszańcowe przy intensywnej technologii mogą przynieść o 10-15% wyższe plony niż klasyczne liniowe, choć wymagają zakupu kwalifikowanego materiału siewnego co sezon.
Jak prawidłowo zaplanować i przeprowadzić siew pszenicy ozimej?
Prawidłowy siew pszenicy ozimej wymaga wcześniejszego ustalenia optymalnego terminu, normy wysiewu oraz głębokości siewu. Wszystko to należy dostosować do regionu, odmiany i stanu gleby.
Materiał siewny powinien pochodzić ze sprawdzonego źródła, najlepiej kwalifikowany oraz zaprawiony fungicydami i insektycydami. Takie przygotowanie chroni wschody przed głownią i skrzypionkami.
Siewnik musi być wyregulowany tak, aby nasiona trafiały na głębokość 3-5 cm do wilgotnej warstwy gleby. To gwarantuje szybkie i wyrównane wschody.
Bezpośrednio przed siewem warto sprawdzić zdolność kiełkowania nasion oraz masę tysiąca ziaren (MTZ). Te dane pozwalają dokładnie wyliczyć normę wysiewu.
Po siewie, zwłaszcza na glebach suchych, wskazane jest wałowanie. Dociska ono nasiona do gleby i przyspiesza kiełkowanie.
Jaki jest zalecany termin siewu pszenicy ozimej w różnych regionach kraju?
Termin siewu pszenicy ozimej zależy od regionu Polski:
- 15-25 września na północnym wschodzie i wschodzie kraju,
- 20-30 września w centralnej części oraz na południowym wschodzie,
- 20 września, 5 października na północnym zachodzie i zachodzie,
- 25 września, 10 października na obszarze Dolnego Śląska i Opolszczyzny.
Zbyt wczesny siew, szczególnie podczas ciepłych lat, może skutkować nadmiernym rozkrzewieniem, co zwiększa ryzyko uszkodzeń mrozowych oraz wystąpienia chorób. Jeśli siew opóźni się o więcej niż 10-15 dni względem optymalnego terminu, jesienne krzewienie ulega skróceniu. W rezultacie rośliny rozkrzewiają się słabiej, co wymaga podniesienia normy wysiewu. W przypadku późniejszego siewu, po 10 października, warto zwiększyć normę wysiewu o około 10-15% w stosunku do terminu optymalnego, aby wyrównać niższe rozkrzewienie przed zimą.
Od czego zależy norma wysiewu nasion pszenicy ozimej?
Norma wysiewu pszenicy ozimej zależy od wielu czynników, takich jak zdolność krzewienia danej odmiany, masa tysiąca ziaren (MTZ), warunki wschodów na polu, termin siewu oraz jakość i kultura gleby. Odmiany intensywnie krzewiące zwykle wymagają mniejszej obsady, zazwyczaj w granicach 100-140 kg/ha, podczas gdy te o średniej zdolności krzewienia potrzebują 140-190 kg/ha. Natomiast odmiany słabo krzewiące wymagają większej ilości nasion, sięgającej od 180 do 230 kg/ha.
W miarę przesuwania terminu siewu w czasie norma wysiewu powinna wzrastać, ponieważ skraca się okres jesiennego krzewienia, a jednocześnie chcemy utrzymać odpowiednią liczbę źdźbeł generatywnych na metrze kwadratowym. Jeśli gleba ma słabszą kulturę lub uprawiamy pszenicę po późnych przedplonach, na przykład po burakach, należy zwiększyć normę o około 10-20% w stosunku do siewów na bardziej żyznych stanowiskach.
Przed przystąpieniem do siewu warto dokładnie obliczyć wymaganą ilość nasion, stosując wzór:
- Ilość nasion (szt./m²),
- MTZ (g),
- Zdolność wschodów (%) w odwrotnej proporcji.
Dzięki temu można dokładnie zaplanować zakup materiału siewnego i dostosować jego ilość do specyficznych warunków uprawy.
Ile kilogramów nasion pszenicy ozimej należy wysiać na hektar?
Standardowa ilość wysiewu pszenicy ozimej to zazwyczaj od 140 do 200 kg nasion na hektar, co przekłada się na obsadę rzędu 350-450 ziaren na metr kwadratowy. Przy przeciętnej masie tysiąca ziaren wynoszącej 40-50 g oraz wysokiej zdolności kiełkowania, wynoszącej 90-95%, uzyskuje się finalnie około 400-530 roślin na metr kwadratowy.
W przypadku odmian słabiej krzewiących się lub wysiewanych po 5 października zaleca się zwiększyć normę wysiewu do 220-230 kg na hektar, aby zapewnić odpowiednią liczbę kłosów zbiorczych, około 500-700 na metr kwadratowy. Dla odmian hybrydowych dawka wysiewu jest zdecydowanie niższa. Producent nasion rekomenduje około 250-300 nasion na metr kwadratowy, czyli około 110-140 kg na hektar, gdyż te odmiany wyróżniają się lepszym wigorze oraz silniejszym krzewieniem. Precyzyjne dobranie normy wysiewu wymaga uwzględnienia masy tysiąca ziaren (MTZ) konkretnej partii materiału siewnego, której wartość jest podana na etykiecie worka z nasionami.
Jakie są główne etapy nawożenia pszenicy ozimej w sezonie wegetacyjnym?
Nawożenie pszenicy ozimej przebiega w trzech etapach: zaczyna się od zastosowania nawozów przed siewem jesienią, następnie wiosną podaje się azot w 2-3 dawkach, a w trakcie wegetacji dolistnie uzupełnia się mikroskładniki. Jesienią najczęściej wykorzystuje się nawozy fosforowo-potasowe w ilościach 90-110 kg P₂O₅/ha oraz 125-145 kg K₂O/ha, co sprzyja rozwojowi korzeni i poprawia odporność roślin na mróz. Niewielką porcję azotu (20-30 kg N/ha w formie amonowej) wprowadza się jedynie na słabiej rozwiniętych plantacjach lub gdy siew był opóźniony.
Wiosną azot dostarcza się zwykle w dwóch lub trzech terminach:
- Pierwsza dawka przypada na początek wegetacji,
- Kolejna na etap strzelania w źdźbło (BBCH 31-32),
- Opcjonalna trzecia w okresie kłoszenia.
Całkowita ilość azotu potrzebna do uzyskania plonu 8 t/ha wynosi od 120 do 160 kg N/ha, z czego około 50-60 kg N/ha stosuje się na starcie sezonu, a resztę dzieli między kolejne podania. Na każdą tonę ziarna pszenica ozima pobiera przeciętnie 27 kg azotu, 10 kg P₂O₅ oraz 20 kg K₂O, te wartości służą do precyzyjnego planowania nawożenia i bilansowania składników odżywczych w glebie.
Jaki nawóz pod pszenicę ozimą zastosować pod korzeń?
Pod korzeń, czyli przed siewem, pszenicę ozimą nawozi się przede wszystkim preparatami zawierającymi fosfor i potas. Przykładem mogą być superfosfat potrójny, sól potasowa albo wieloskładnikowe mieszanki NPK, na przykład Amofoska 4-12-12, stosowane w dawce 400-500 kg na hektar.
Zalecana ilość fosforu wynosi od 90 do 110 kg P₂O₅ na hektar, natomiast potasu, 125-145 kg K₂O/ha, przy założonym plonie rzędu 8 ton z hektara. Gdy gleba ma niską zasobność, warto podnieść dawki obu składników o 30-60 kg na hektar.
Na lekkich glebach korzystne jest podzielenie dawki potasu:
- Dwie trzecie stosuje się jesienią przed siewem,
- Resztę, wczesną wiosną.
Pozwala to ograniczyć straty tego pierwiastka przez wymywanie. Jeśli zdecydujemy się nawozić azotem jesienią, dawka powinna wynosić 20-30 kg N/ha, ale warto wybierać formy amonowe lub amidowe, gdyż saletrzane mogą negatywnie wpływać na zimotrwałość pszenicy. Nawozy fosforowo-potasowe najlepiej wymieszać z glebą podczas orki lub uprawki przed siewem, dzięki czemu składniki optymalnie rozprowadzają się w strefie korzeniowej roślin.
Jak i kiedy aplikować pierwszą dawkę azotu w pszenicy na wiosnę?
Pierwszą dawkę azotu na wiosnę stosuje się, gdy zaczyna się wegetacja roślin. Zgodnie z przepisami można to zrobić już od 1 marca, pod warunkiem że gleba nie jest zamarznięta ani pokryta śniegiem.
Zalecana ilość azotu w tej początkowej dawce wynosi 50-60 kg N/ha, szczególnie dla pszenicy wysiewanej w optymalnym terminie. W przypadku późniejszych siewów lub mniej rozrośniętych plantacji warto ją zwiększyć do 60-80 kg N/ha.
Jeśli na polu rośnie 3-4 źdźbła na roślinę i jest w dobrej kondycji, dawkę można ograniczyć do 30-40 kg N/ha, ponieważ takie rośliny nie wymagają intensywnego nawożenia startowego. Wczesną wiosną, gdy temperatury są nadal niskie, najlepiej sięgać po formy saletrzano-amonowe. Przykładem mogą być saletra amonowa 34% lub mocznik RSM, które dostarczają azot zarówno w formie saletrzanej, jak i amonowej, co sprzyja lepszemu pobieraniu przez rośliny.
Drugą dawkę azotu, zwykle w ilości 40-60 kg N/ha, stosuje się podczas fazy strzelania w źdźbło (BBCH 30-32). Ewentualne trzecie nawożenie jakościowe odbywa się natomiast w fazie kłoszenia, szczególnie jeśli uprawiamy pszenicę klasy A przeznaczoną na chleb.
Kiedy nawożenie dolistne uzupełnia niedobory mikroskładników w pszenicy?
Nawożenie dolistne mikroskładnikami stosuje się przede wszystkim wtedy, gdy rośliny sygnalizują niedobory lub gdy gleba o pH powyżej 6,5 powoduje zablokowanie mikroelementów, przez co stają się one niedostępne dla roślin. Mangan to najczęściej deficytowy mikroelement w pszenicy ozimej. Zaleca się jego aplikację dolistną od pełni krzewienia (BBCH 25-28) aż do początku strzelania w źdźbło (BBCH 30), gdyż właśnie w tym okresie rośliny intensywnie pobierają ten pierwiastek.
Miedź powinno się dostarczać dolistnie do fazy BBCH 30, czyli do momentu, gdy źdźbło zaczyna rosnąć. Krytyczny okres gromadzenia miedzi trwa od tego etapu aż po kwitnienie, dlatego nawożenie w tym czasie jest niezwykle istotne.
Bor stosuje się zwykle jednorazowo, w dawce do 50 g B/ha, przed wykłoszeniem pszenicy. Ten zabieg sprzyja lepszemu zawiązywaniu ziarniaków i może zwiększyć plon nawet o kilka procent. Jesienią, od fazy 3-4 liści, warto wprowadzić niewielkie ilości manganu i miedzi dolistnie. Szczególnie poleca się to na glebach o odczynie zasadowym oraz po intensywnych opadach, które mogą wypłukiwać mikroelementy z podłoża.
Jak trafnie ocenić przezimowanie pszenicy ozimej po ustąpieniu mrozów?
Ocenę przezimowania pszenicy ozimej przeprowadza się zwykle po rozpoczęciu wiosennej wegetacji, najlepiej w lutym albo marcu. Wtedy rośliny zaczynają dynamicznie rosnąć, co ułatwia rozróżnienie, które sztuki przetrwały chłody, a które uległy uszkodzeniom.
Pszenica ozima potrafi znosić mrozy sięgające nawet -21°C w fazie krzewienia, jednak młodsze rośliny, w stadium 1-3 liści, są znacznie bardziej podatne na przemarznięcie przy temperaturach od -12°C do -15°C.
Warto też zwrócić uwagę na zagęszczenie na plantacji. Optymalna liczba roślin wynosi:
- 90-150 na metr kwadratowy na dobrych glebach,
- 110-180 roślin na m² na glebach mniej żyznych.
Podczas oceny sprawdza się również uszkodzenia liści spowodowane wysmalaniem, czyli odwodnieniem tkanek pod wpływem mroźnego wiatru, zwłaszcza gdy brakowało śnieżnej izolacji. Dodatkowo szuka się efektów wyprężania i rozrywania korzeni, które mogą pojawić się w wyniku zamarzającej wody w glebie.
Jeżeli liczba roślin spadnie poniżej 90 na m² i stan roślin będzie słaby, zaleca się przekopać pole i wysiać rośliny jare. W sezonie 2025/2026 w Polsce przeważały plantacje, gdzie udział żywych roślin przekraczał 95%. Mimo to, w centralnej części kraju zauważono pewne uszkodzenia liści, które były efektem braku ochronnej warstwy śniegu.
Na czym polega integrowana ochrona plantacji pszenicy ozimej?
Integrowana ochrona roślin (IOR) w uprawie pszenicy ozimej polega na harmonijnym łączeniu metod agrotechnicznych, hodowlanych i biologicznych z działaniami chemicznymi, które stosuje się jedynie wtedy, gdy presja agrofagów przekracza ekonomiczny próg szkodliwości. Kluczową rolę odgrywa prawidłowo prowadzony płodozmian, ponieważ pszenica uprawiana po sobie plonuje nawet o 20-25% mniej niż po niezainfekowanym przedplonie. Dlatego właśnie zmienność upraw stanowi pierwszą barierę w ochronie przed chorobami podstawy źdźbła oraz septoriozą.
Istotne jest również wybieranie odmian odpornych bądź tolerancyjnych na główne choroby, takie jak septorioza paskowana, mączniak prawdziwy czy rdza brunatna, które powinny znajdować się na Liście Odmian Zalecanych sporządzonej przez COBORU. Regularny monitoring plantacji, czyli przeprowadzanie lustracji co 7-10 dni od rozpoczęcia wegetacji aż do fazy kłoszenia, umożliwia precyzyjne ustalenie momentu, w którym zasadne jest zastosowanie fungicydu lub insektycydu. Zgodnie z wytycznymi dyrektywy Parlamentu Europejskiego 2009/128/WE, każdy rolnik uprawiający pszenicę ozimą zobowiązany jest do stosowania zasad integrowanej ochrony oraz prowadzenia dokumentacji dotyczącej podejmowanych działań.
Dlaczego ważne jest wdrożenie niechemicznych metod ochrony uprawy?
Niechemiczne metody ochrony pszenicy ozimej odgrywają kluczową rolę w integrowanej ochronie roślin. Dzięki nim można ograniczyć wydatki na środki ochronne i zmniejszyć ryzyko powstawania odporności patogenów na fungicydy.
Odpowiednio prowadzony płodozmian, terminowy siew oraz wybór odmian odpornych na choroby skutecznie ograniczają presję septoriozy, rdzy czy łamliwości źdźbła, co często pozwala na redukcję liczby zabiegów fungicydowych nawet o jeden czy dwa na sezon. Mechaniczne usuwanie resztek pożniwnych, na przykład przez podorywkę czy orkę, przyczynia się do ograniczenia przeżywalności zarodników grzybów oraz jaj szkodników, które zimują w glebie lub na jej powierzchni.
Biologiczne metody ochrony, takie jak wykorzystanie antagonistycznych mikroorganizmów glebowych, wciąż są rozwijane i w praktyce rolniczej pełnią raczej rolę uzupełniającą niż zastępującą tradycyjne zabiegi agrotechniczne. Niechemiczna ochrona to również dobrze zaplanowane nawożenie. Pszenica dobrze odżywiona azotem, ale bez jego nadmiaru, wykazuje większą odporność na infekcje grzybowe, podczas gdy przenawożone rośliny tworzą nadmierną, podatną na patogeny masę zieloną.
Jakie są najczęstsze choroby grzybowe i szkodniki w pszenicy ozimej?
Do najpowszechniejszych chorób grzybowych atakujących pszenicę ozimą zalicza się: septoriozę paskowaną liści (Mycosphaerella graminicola), fuzariozę kłosów (Fusarium culmorum, F. graminearum), mączniaka prawdziwego, rdzę brunatną, rdzę żółtą oraz łamliwość podstawy źdźbła. Septorioza paskowana rozwija się w temperaturach od 4 do 18°C i wymaga wysokiej wilgotności powietrza. Zarodniki przenoszone są przez deszcz, który zmywa je z resztek pożniwnych oraz samosiewów, co sprawia, że ta choroba liściowa bywa szczególnie groźna, zwłaszcza w wilgotnych sezonach.
Fuzarioza kłosów to także poważne zagrożenie, nie tylko zmniejsza plon, ale i prowadzi do produkcji mikotoksyn, takich jak DON i ZEN. Substancje te obniżają wartość paszową zbóż i wykluczają je z przetwarzania na mąkę chlebową. Mączniak prawdziwy może obniżyć plony nawet o połowę, zwłaszcza podczas masowego rozprzestrzeniania się choroby. Wysokie zagęszczenie roślin oraz nadmiar azotu w glebie zwiększają ryzyko infekcji.
Wśród najważniejszych szkodników pszenicy ozimej wymienia się:
- Skrzypionki (Oulema spp.),
- Mszyce zbożowe, które przenoszą wirusy żółtej karłowatości,
- Ploniarki,
- Pryszczarka pszenicznego,
- Larwy drutowców, żerujące na korzeniach i kiełkach, co osłabia rozwój roślin.
Czym skutecznie pryskać pszenicę ozimą na chwasty jesienią?
Jesienne opryski herbicydami w pszenicy ozimej wykonuje się bezpośrednio po siewie lub gdy rośliny zaczynają wschodzić. W tym okresie chwasty jednoliścienne, jak miotła zbożowa, oraz dwuliścienne, na przykład chaber, mak czy przytulia, są w fazie siewki, co sprawia, że są szczególnie podatne na działanie środków ochrony roślin. Do zwalczania chwastów jednoliściennych, takich jak miotła zbożowa, wykorzystuje się substancje czynne takie jak flufenacet, pendimetalina czy prosulfokarb. Często łączy się je z diflufenikanem lub, jeśli jest dopuszczony na danym terenie,izoproturonem, aby zwiększyć skuteczność preparatu.
Chwasty dwuliścienne zwalcza się natomiast za pomocą diflufenikanu, florasulamu, metsulfuronu metylowego lub tribenuronu metylowego, które można stosować pojedynczo lub w formie mieszanin. Najlepszy moment na oprysk przypada na fazę 1-3 liści pszenicy (BBCH 11-13). Ważne, aby temperatura powietrza była wyższa niż 5°C, a przez co najmniej dobę po zabiegu nie występowały przymrozki, co zapewnia optymalne działanie herbicydów.
Gdy zachwaszczenie przytulią czepną lub makiem polnym jest silne, warto podzielić oprysk na dwa etapy:
- Pierwszy, jesienny, z zastosowaniem herbicydu graminicydowego,
- Drugi, wiosenny, stosując preparat na chwasty szerokolistne.
To rozwiązanie poprawia efektywność zwalczania oraz zmniejsza ryzyko fitotoksyczności uprawy.
Jaki jest średni plon i jak uzyskać 10 ton pszenicy ozimej z hektara?
Średni plon pszenicy ozimej w Polsce zwykle mieści się w przedziale 5,0-5,8 t/ha. Tymczasem gospodarstwa o intensywnym charakterze, wykorzystujące analizę gleby oraz nowoczesne metody ochrony roślin, często osiągają wyniki przekraczające 9 t/ha.
Uzyskanie plonu na poziomie 10 t/ha lub więcej jest możliwe na glebach klasy I-IIIb z kompleksu pszennego bardzo dobrego. Wymaga to jednak zastosowania odmian hybrydowych, takich jak SU Hyreal F1, która w warunkach doświadczalnych COBORU osiągnęła nawet 14,3 t/ha. Równie ważne jest tutaj ścisłe przestrzeganie pełnego pakietu agrotechnicznego.
Kluczowe elementy do uzyskania plonu 10 t/ha to:
- Optymalny termin siewu,
- Odpowiednio dobrana norma wysiewu zależna od odmiany,
- Nawożenie azotowe w ilości 150-170 kg N/ha, podzielone na trzy dawki,
- Dolistne nawożenie mikroskładnikami,
- Oraz kompleksowa ochrona fungicydowa w fazie liścia flagowego i kłoszenia.
Ważnym aspektem jest także kontrola wylegania. Odmiany o krótkiej, sztywnej słomie utrzymują wysokie plony, nawet przy intensywnym nawożeniu azotem. W razie potrzeby można stosować regulatory wzrostu, takie jak CCC czy etefon, w fazie strzelania źdźbła.
Nie można też zapominać o ochronie przed mszycami, które przenoszą wirusa żółtej karłowatości jęczmienia (BYDV), oraz przed fuzariozą kłosów. Ta choroba znacząco obniża zarówno jakość, jak i bezpieczeństwo ziarna, co w konsekwencji wpływa na ostateczny plon i jego wartość rynkową.